داروئي ضد درد با اثر مركزي با نام ترامادول ، تدامول ، بايومادول ، ... از دسته داروهاي مسكن مخدر يا اپوئيد هاي مصنوعي مي باشد .
اين دارو بر اساس همانند سازي ساختار ملوكولي نارسئين كه يكي از آلكالوئيد هاي ترياك مي باشد ساخته شده است . عمده مصرف اين دارو در پزشكي براي كاهش درد هاي مفصلي ، جراحي ، زايمان با ميزان درد متوسط تا شديد است و از اين جهت ضعيف تر از مورفين ، پتدين و قوي تر از مسكن هائي نظير پروفن و استامينوفن مي باشد و همواره توصيه مي شود مصرف اين دارو بيش از دو هفته مجاز نمي باشد و باعث وابستگي داروئي و اعتياد ميگردد .
سوء مصرف اين دارو سبب عوارض بسيار خطر ناك است بطوريكه اكنون نوع تزريقي آن تنها در اورژانس بيمارستان ها وجود دارد و از سطح دارو خانه هاي شهر جمع آوري شده است، اما علي رغم هشدار هاي مكرر وزارت بهداشت و درمان و توضيح اينكه عرضه ترامادول بدون نسخه مجاز نمي باشد، متاسفانه هنوز در برخی داروخانه ها كپسول و قرص ترامادول به صورت گسترده اي به فروش مي رسد.
عمده مصرف كننده گان ترامادول افرادي هستند كه از اين دارو به عنوان جايگزيني براي مواد مخدر و يا ترك آن با هدف كاهش عوارض قطع مواد مصرفي خود استفاده مي كنند، اما غافل از اين نكته هستند كه مصرف اين دارو نه تنها هيچ مشكلي از آنها را حل نمي كند، بلكه باعث تحمل عوارض ناشي از اين سوء مصرف و جايگزيني مخرب مي شوند كه عمده ترين آنها اختلال در سيستم هاي تنفسي، كليه و كبد مي گردد و در نهايت منجر به عود مصرف قبلي و تحمل اين عوارض و آسيب هاي بسيار آن مي گردند .
دسته ديگري از افراد براي رفع مشكلات جنسي و به توصيه افرادي نا آگاه رو به مصرف اين دارو مي آورند كه در نهايت نه تنها اين مشكلات رفع نمي گردد، بلكه بازهم عوارض مخرب اين دارو شرايط را وخيم تر كرده و خود زمينه ساز مصرف انواع مواد مخدر ديگر و ورود به دنياي سياه اعتياد مي گردد .
به علت در دسترس بودن ترامادول، قيمت نازل آن، ارائه بدون نسخه در برخی از دارو خانه ها و عدم اطلاعات كافي در مورد عوارض سوء مصرف، شيوع مصرف آن گسترده شده است.
متادون متعلق به گروهی از مواد به نام شبه افیونهاست. شبهافیونها موادی با ساختار شیمیائی و عملکردی شبیه به مورفین هستند. متادون همانند هروئین قوی است و درصورت مصرف غلط خطرناک است این ماده یکی از زیر گروههای شبه افیونها خانواده مواد افیونی است که شامل داروهای تسکیندهنده درد عصبی مرکزی طبقه بندی میشوند بدین صورت که کارکرد آنها به عنوان کاهشفعالیت این سیستم است. الکل،کانابیس، بنز و دیازپینها ( شامل دیازپام، لورازپامو...) موارد دیگری از داروهای مضعف هستند. ساخته متادون بهعنوان جانشینی برای درمان افراد و ابسته به هروئین و سایر شبه افیونها به کارمیرود. طول مدت اثر آن بسیار طولانی تر از هروئین است به طوری که مدت اثر یک دوزواحد آن تقریباً 24 ساعت است درحالیکه درمورد هروئین ممکن است فقط 2 ساعت باشد. دریک برنامة درمانی معمولاً متادون به صورت محلولی در آب میوه تجویز میگردد.
هنگامی که مقدار تجویز شده بسیار کم باشد علائم شبیه به آنفلوانزا است وشاملموارد زیراست:
1-آبریزش بینی، عطسه
2-سیخ شدن موها
3-دردهای شکمی
4-دردپشت ومفاصل
5-احساس ضعف جسمی
6-افزایش درجة حرارت بدن و احساس سرما
7-از دست دادن اشتها
8-تعریق
9-لرزش
10-تحریک پذیری و پرخاشگری
11-اسپاسم ماهیچه ای وپرش عضلانی
12-اختلال درخواب
13-تهوع و استفراغ
14-ولع برای مواد
15-خمیازه
16-اسهال
فردی که مصرف متادون را یکباره قطع کند ممکن است بسیاری از علائم ذکر شده راتجربه نماید. علائم ترک ( بازگیری) معمولاً یک تا سه روز بعد از آخرین مصرف شروعمیشود و در حدود روزششم به حداکثر میرسد اما مدت طولانی تری به طولانیمیانجامد.
علائم ناشی از مصرف متادون به مقدار زیاد عبارتند از:
1-خواب آلودگی و چرت زدن
2-تهوع واستفراغ 7- طپش قلب
3-تنفس سطحی 8- سرگیجه
4-مردمک نوک سنجاقی
5-کاهش دمای بدن
6- ضعیف شدن نبض و کاهش فشار خون
9- اختلال در عملکرد جنسی
10- گردش خون ضعیف
بعضی افراد ممکن است عوارضی را تجربه کنند که ارتباطی با دوز مصرفی متادون ندارد:
1-تعریق (فردبایدحداقل دولیتر آب در روز بنوشدتا دچارکمبود آب بدن نشود
2-یبوست
3-درد ماهیچهها ومفاصل
4-کاهش میل جنسی
5-جوشهای پوستی و خارش
6-تسکین
7-احتباس مایع
8-کاهش اشتها، تهوع و استفراغ
9-دردشکمی
10-پوسیدگی دندان
11-بی نظمیدرقاعدگی
این عوارض مدت کوتاهی پس ازمصرف متادون فروکش میکند.
درافرادی که کارکرد کبدی آنها ضعیف است ( به طور مثال عفونت هپاتیتB، هپاتیتهاونیز استفادة طولانی مدت از الکل ) مقدار متادون تجویز شده نیاز به نظارت دقیق پزشکدارد.
افرادی که به مواد افیونی و ابستگی ندارند در صورت مصرف متادون علائمیرا تجربهخواهند کرد که شبیه به علائم ناشی از مصرف مقدار زیاد متادون است (قبلاً ذکر شدهاست)
مصرف متادون همراه با سایر داروها
مصرف داروهای دیگر همراه متادون، بخصوص اگر آنها هم مضعف باشند (مانندالکل،افیونها از جمله هروئین یا بنزودیازپینها مانند دیازپام )، خطر overdose راافزایش میدهد. مصرف مقادیر زیاد الکل درچند روز یا چند هفته میتواند طول زماناثر متادون را کوتاه کند و موجب شود که شخص قبل از مصرف دوز بعدی علائم ترک(بازگیری ) راتجربه نماید.
این نکته بسیار مهم است که فرد هنگام مراجعه به پزشک یا روانپزشک، مصرف متادونراگزارش دهد تا داروهائی که موجب تاثیر بر درمان نگهدارنده با متادون میشوند راتجویز ننمایند.
Overdose و مرگ
مرگ در اثر مصرف متادون نادر است. مرگ مرتبط با متادون تقریباً همیشه به دلیلمصرف همزمان سایر داروها بخصوص بنزودیازپینها و یا الکل میباشد.
کادر حرفه ای بهداشتی عموماً پذیرفته اند که درمان نگهدارنده با متادون درکاهشمرگ و میر ان به هروئین موثر است.
مرگ در اثر مصرف متادون معمولاً به دلایلزیر اتفاق میافتد:
1-مصرف بیش از حد به طور اتفاقی : تحقیقات نشان داده است که سوء مصرف الکل وبنزودیازپینها درمراجعان دریافت متادون شایع است. هرگونه مصرف همزمان داروهایمسکن، ازجمله افیونهائی مانند هروئین،الکل و بنزودیازپینها موجب افزایش خطر سرکوبتنفسی، اغماو مرگ میشود.
2-خودکشی : اختلالات عاطفی درمراجعان دریافت متادون شایع است.
3-صدمات و آسیبها که شامل تصادف باوسائل نقلیه نیز میباشد.
خطرات دیگر :
1-دسترسی به متادون توسط افراد دیگر (برای مثال اطفال) بسیار خطرناک است ومیتواند موجب ایجاد علائم overdose شود. متادون اضافی را باید از دسترس بچهها دورنگه داشت.
2-تزریق متادون خطری عمده جهت سلامتی افراد است و خطر overdose، لخته شدنخون،انسداد سیاهرگها و سایر مشکلات طبی را افزایش میدهد.
حاملگی و شیردهی :
زنان جامعه که وابسته به مواد افیونی هستند باید ترغیب شوند که هرچه سریعتر واردبرنامة نگهدارنده با متادون شوند زیرا مصرف متادون موجب کاهش عوارض ناشی از مصرفسایر مواد افیونی، مانند هروئین میشود. دلایل آن عبارتند از:
1-دورههای ترک ناخواسته که با مصرف سایر مواد افیونی همراه است و موجب آسیب بهجنین میگردد درمصرف روزانة متادون رخ نمیدهد.
2-کیفیت زندگی این افراد در درمان نگهدارنده بامتادون بهبود مییابد که موجببهبود تغذیه و کاهش تنفس میگردد و نتیجة آن سلامت جنین خواهد بود.
3-متادونی که توسط داروخانه یا مرکز درمانی توزیع میشود حاوی هیچگونه مادة مضردیگری که به جنین منتقل شود، نیست.
همانند سایر مواد افیونی،متادون از را ه جفت به جنین منتقل میشود. بیشترنوزادانی که از مادران مصرف کنندة متادون به دنیا میآیند، پس از تولد دچار علائمترک میشوند. علائم آنها از نظر طول مدت و شدت علائم متغیر است. این
نوزادان رامیتوان پس از تولد دربیمارستان به نحو موفقیت آمیزی درمان نمود. به طور کلی، زنانیکه از متادون استفاده میکننند درمقایسه با مصرف هروئین، دچار مشکلات و عوارض کمتریمیشوند.
چون مقدار کمیمتادون از راه شیر به نوزاد منتقل میشود، مادرانی که دربرنامةنگهدارنده با متادون هستند، ترغیب میشوند که به منظور کاهش علائم ترک متادون درنوزادان،به شیردهی ادامه دهند.
متادون در شیرمادر 4-2 ساعت پس از مصرف به حداکثر مقدار خود میرسد، بنابراینشیردادن به نوزاد قبل از مصرف متادون موجب میشود که متادون کمتری به نوزادبرسد
